Нийгэм
📰 Нийгмийн даатгалын шинэчлэл: Цалингийн дээд хэмжээг 7.9 саяд хүргэх заалт УИХ-д өргөн баригдав
🏛 Хууль тогтоомжийн шинэ төсөл юу өгүүлэв?
Нийгмийн даатгалын тухай ерөнхий хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг 2025 оны 6-р сарын 19-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газраас УИХ-д өргөн барилаа. Тус төсөлд зааснаар:
-
Нийгмийн даатгалын шимтгэл (НДШ) ногдуулах сарын цалин хөлсний дээд хэмжээг:
-
Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (ХХДХ)-ний 10 дахин тэнцүү байхаар тогтооно гэж тусгасан.
-
Өнөөдрийн байдлаар ХХДХ нь 792,000 төгрөг бөгөөд үүнийг 10 дахин өсгөвөл:
-
НДШ ногдуулах дээд хэмжээ: 7,920,000 төгрөг болно.
-
-
📌 Өөрчлөлтийн гол заалтууд
| Өөрчлөлт | Одоогийн байдал | Шинэ төсөлд тусгасан |
|---|---|---|
| Цалингийн дээд хязгаар | 5,040,000 төгрөг (ХХДХ * 6.36) | 7,920,000 төгрөг (ХХДХ * 10) |
| НДШ суутгалын орлогууд | Цалин, урамшуулал, хоол, унаа, байрны төлбөр гэх мэт бүгд | Зөвхөн үндсэн болон нэмэгдэл цалин, урамшуулал. Хоол, унаа, байрны хөнгөлөлтөөс НДШ суутгахгүй. |
💼 Хэнийг хэрхэн хамрах вэ?
Ажил олгогч:
-
Цалинг өндөр тогтоосон аж ахуйн нэгжүүд илүү хэмжээний НДШ төлөх болно.
-
Төсөвт байгууллагуудын зардал өсөх боломжтой. Гэхдээ цалингийн бүтэц өөрчлөгдсөнөөр (жишээ нь унааны зардлаас НДШ суутгахгүй) зарим зардал буурах талтай.
Ажилтан / Даатгуулагч:
-
Өндөр орлоготой ажилчдын тэтгэвэр, тэтгэмжийн үндэс суурь нэмэгдэх боломж гарна.
-
Гэсэн ч илүү өндөр шимтгэл төлөх шаардлага гарна (өөрөөр хэлбэл, таны шимтгэл нэмэгдэнэ).
-
Хоол, унаа, байр зэрэг хөнгөлөлтөд НДШ ногдуулахгүй болсон нь орлого багатай ажилчдад цэвэр цалин өсөх эерэг талтай.
📊 Жишээ тооцоо
| Жишээ | Одоогийн НДШ (2025 он) | Шинэ өөрчлөлтийн дараах |
|---|---|---|
| 10 сая төгрөгийн сарын цалин | 5,040,000 төгрөг хүртэл НДШ ногдоно | 7,920,000 төгрөг хүртэл НДШ ногдоно |
| Хоолны мөнгө 200,000₮ | НДШ суутгана | НДШ суутгахгүй |
| Унааны зардал 150,000₮ | НДШ суутгана | НДШ суутгахгүй |
📎 Хууль зүйн үндэслэл, зорилго
Зорилго:
-
Даатгалын санд төвлөрөх орлогыг нэмэгдүүлэх
-
Өндөр орлоготой иргэд илүү хувь нэмэр оруулах шударга тогтолцоо бий болгох
-
Тэтгэврийн даатгалын тогтвортой байдлыг хангах
Хууль зүйн үндэслэл:
-
Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд 2022 онд орсон “дифференциал тогтолцоо”-г гүнзгийрүүлж байна.
-
Үндсэн хуулийн 16.4 (нийгмийн хамгаалалд тэгш хамрагдах эрх)-ийг хэрэгжүүлэх суурь шинэчлэл гэж Засгийн газар тайлбарласан.
🔍 Шүүмж ба магтаал
Дэмжигчид:
-
Бодит орлогоос хамааралтай тэтгэвэр тогтоох нь шударга.
-
Ажил олгогчид ил тод цалин хөлсний тогтолцоонд шилжинэ.
-
Хүн бүрийн нийгмийн даатгалын эрх тэгш, ил тод болно.
Сөрөг байр суурь:
-
Дундаж ба доод орлоготой ААН-үүдэд ачаалал нэмэгдэх магадлалтай.
-
Үндсэндээ НДШ өсч байгаа учир татварын дарамт гэж зарим нь үзэж байна.
-
Бэлэн мөнгө бус хэлбэрээр олгож буй орлого (хоол, байр гэх мэт)-оос НДШ авахгүй байх нь нэг төрлийн цалингийн зайлсхийлт болохыг мэргэжилтнүүд анхааруулж буй.
🗓 Цаашдын шатлал
| Үйл явц | Огноо |
|---|---|
| Засгийн газраас өргөн барив | 2025 оны 6-р сар |
| Байнгын хорооны хэлэлцүүлэг | 6-р сар сүүлээр |
| УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцэх | 7-р сарын эхний хагаст |
| Хууль хэрэгжих боломжит хугацаа | 2026 оны 1-р сарын 1 |
🧾 Дүгнэлт
Нийгмийн даатгалын шинэчлэл бол Монголын хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын бодлогыг илүү урт хугацаанд тогтвортой байлгах зорилготой ч амьдралд нөлөөлөх бодит үр дагавар ихтэй алхам юм. Иргэд болон байгууллагууд энэхүү өөрчлөлтөд сайн бэлтгэх, цалингийн бүтэц, ажиллагсдын ачааллыг шинэчлэн тооцох шаардлагатай болж байна.
#SustainableplasticrecyclinginMongolia
Экосум нь орон нутгийн бие даасан байдлыг сайжруулах замаар нийгэм, экологийн шударга ёсны төлөө тэмцэж буй монгол байгууллага юм.
Дэлхий дахинд хог хаягдлын талаар баримталж буй чиглэл, Монгол оронд хог хаягдлын асуудлыг шийдвэрлэхээр хэрэгжиж буй ажлын туршлага огтолцох уулзварт буй Экосум-ын хувьд сум, бүс, улсын хэмжээнд хог хаягдлын асуудлыг шийдвэрлэхэд зөвлөмж хүргүүлэх боломжтой цэгт байна гэж харж байна.
Олон олон эрдэмтдийн хийсэн судалгаанаас харахад хог хаягдал, ялангуяа хуванцар нь хүний эрүүл мэнд болоод байгаль орчинд тахал мэт хортой болохыг бүгд цаг алдалгүй ухамсарлах, багасгах шаардлагатай байна.
Та тэг хаягдлын талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл доорх холбосоор https://www.ecosoum.org/…/55e3ff… орж мэдээлэлтэй танилцана уу.
Дэлхийн хүн амын хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр хог хаягдлын хэмжээ урьд өмнө байгаагүй түвшинд хүрээд байна. Зохисгүй менежментыг нэвтрүүлэх нь байгаль орчин, нийгэм, хүний эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл дагуулж байгаа энэ үед үр нөлөөтэй хууль эрх зүйн зохицуулалт зайлшгүй шаардлагатайг харуулж байна.
Улс орон бүрийн хувьд хог хаягдлын эрх зүйн орчин, хууль тогтоомж нь төр, аж ахуйн нэгж, иргэдийн оролцоог тодорхойлж, дахин боловсруулахын ач холбогдлыг ойлгуулах нь чухал бөгөөд тэдгээр туршлагыг харьцуулан судалж, Монгол Улсад нутагшуулах нь тогтвортой менежментийг хөгжүүлэх чухал алхам юм.
ШИЙДЭЛ ЭНГИЙН:
• Хогоо ангилж хэвшье.
• Нэг удаагийн хуванцраас татгалзъя.
• Хуванцрын хэрэглээг багасгая.
Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам-наас Цөлжилттэй тэмцэх тухай НҮБ-ын конвенцын Талуудын 17 дугаар хурал (COP17)-ыг угтаж “ХУВАНЦРЫН ХЭРЭГЛЭЭГ БУУРУУЛЪЯ” уриан дор олон улсын байгууллага, төр, хувийн хэвшлийн хүрээнд хамтарсан аян өрнүүлж байна.
Уг санаачлагад 
хүн бүр нэгдэж, хуванцрын хог хаягдлыг эх үүсвэр дээр нь бууруулах, ангилан ялгах, дахин боловсруулахыг уриалж байна.
МОНГОЛ УЛСЫН ХОГ ХАЯГДЛЫН БОДИТ ТОО БАРИМТ
Монгол Улсын хэмжээнд жилд 2.2 сая тонн хоёрдогч түүхий эдийн хог хаягдал үүсдэг бөгөөд үүнээс 1.4 сая тонн нь 
Улаанбаатар хотод ялгарч байна. Нийт хог хаягдлын улсын хэмжээнд дунджаар 3–5%-ийг дахин боловсруулж байгаа бол Улаанбаатар хотын хэмжээнд 8.9%-ийг дахин боловсруулж байна.
БОЛОМЖ БА БОДИТ БАЙДАЛ
Нийт хог хаягдлын 50 орчим хувь нь дахин боловсруулах боломжтой боловч Улаанбаатар хотын хувьд дахин боловсруулж, экспортолж буй хог хаягдлын хэмжээ
нийт хог хаягдлын 8 орчим хувь байна.
Харин ангилан ялгасан хуванцар бүтээгдэхүүний хаягдлын дөнгөж 6%-ийг л дахин боловсруулж байна .
ШИЙДЭЛ ЭНГИЙН:
• Хогоо ангилж хэвшье.
• Нэг удаагийн хуванцраас татгалзъя.
• Хуванцрын хэрэглээг багасгая.
ДАХИН БОЛОВСРУУЛАХАД ХУВЬ НЭМЭР ОРУУЛАХЫГ УРИАЛЖ БАЙНА.
МОНГОЛ УЛС ТЭГ ХАЯГДЛЫН ЗАРЧМААР ЗАМНАХ НЬ
ХӨГЖИЖ БУЙ ОРНУУДАД ХОГ ХАЯГДЛЫН МЕНЕЖМЕНТ 21-Р ЗУУНЫ ТОМ СОРИЛТЫН НЭГ БОЛЖ БАЙНА
“ХУВАНЦРЫН ХЭРЭГЛЭЭГ БУУРУУЛЪЯ” АЯНЫГ ЭХЛҮҮЛЖ БАЙНА
“Зуны зугаа” шоу тоглолтын үеэр бусдын биед халдаж, танхайрсан 35 дуудлага цагдаагийн байгууллагад бүртгэгджээ
АНУ-д сургуульд явахаар догдолж байсан 15-хан настай охин улаанбурханаар энджээ
Сэрэмжлүүлэг: Нийслэлд энэ сарын 15-18-ныг хүртэл бороотой сэрүүн өдрүүд үргэлжилнэ
40 хүртэлх хүнтэй байгууллага, хамт олон шинэ жилээ тэмдэглэх тухлаг газрыг санал болгоё
Монгол Улсад ОXУ-ын Боловсролын өдөрлөг амжилттай зоxион байгуулагдлаа
“Эхлэл брэнд” ХХК-д албан ёсоор газар эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээг гардууллаа
-
Нийгэм9 months ago“Зуны зугаа” шоу тоглолтын үеэр бусдын биед халдаж, танхайрсан 35 дуудлага цагдаагийн байгууллагад бүртгэгджээ
-
Нийгэм7 months agoАНУ-д сургуульд явахаар догдолж байсан 15-хан настай охин улаанбурханаар энджээ
-
Нийгэм9 months agoСэрэмжлүүлэг: Нийслэлд энэ сарын 15-18-ныг хүртэл бороотой сэрүүн өдрүүд үргэлжилнэ
-
Нийгэм7 months ago
АНУ дахь Oxford-ын ахлах сургуульд сурахаар явах гэж байсан дүү минь ХӨСҮТ-рүү инээж ороод улаанбурханаар эндчихлээ
-
Нийгэм7 months agoБүх хөрөнгөө нийлүүлээд ч хамаагүй хүүг хөл дээр нь босгохыг нийгмээрээ шаардаж эхэллээ
-
Нийгэм9 months agoТанилц: Зургаадугаар сард зоxион байгуулагдаx Үндэсний бөxийн барилдаанууд
-
Спорт7 months agoО.Xангай аварга “Даншиг Наадам”-д зодоглоно
-
Нийгэм9 months agoКовидын шинэ давлагаа Азийг нөмөрчээ