Монгол Улсад аялал жуулчлалын салбарын эрх зүйн орчин, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд сүүлийн үед гарсан зарим зөрчлүүд эргэлзээ төрүүлж, салбарын ирээдүйд сөрөг нөлөө үзүүлэх аюулыг үүсгээд байна. Тодруулбал, төрийн чиг үүргийг өөрийн халаасны байгууллагаар хууль бус гэрээний хүрээнд гүйцэтгүүлэх, хууль зөрчсөн тендерийн зарлалгүй худалдан авалт хийх гэх мэт зөрчилдөөнт үйл ажиллагаанууд Монгол Улсын хууль эрх зүйн үндсийг сүйтгэж буйг олон нийт эсэргүүцэн хүлээн авч, шүүхэд гомдол гаргаад байна.

Баримтын хайрцаг :
[2024-03-13] — Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд асан Б.Бат-Эрдэнэ, Аялал жуулчлалын холбооны ерөнхийлөгч Ц.Баатарсайхан гэрээ хийсэн — [Эх сурвалж:#1]
[2024-03-13] — 6.378 тэрбум төгрөгийн төсөл, гэрээ хууль зөрчин, тендерийн шалгаруулалтгүй шууд худалдан авалт хийсэн — [Эх сурвалж:#2]
[2023-2024] — “Монголын аялал жуулчлалын холбоо” болон “Аялал жуулчлалын мэргэжлийн холбоо” нэрийн давхардал, хуулийн зөрчил — [Эх сурвалж:#3]

Хардалтын хайрцаг :
Магадлал: Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд асан Б.Бат-Эрдэнэ хууль зөрчсөн гэрээ байгуулсан байдал нь 70%-ийн магадлалтай, нэрийн бүртгэл зөрчилдөж байгаа нь 65%-ийн магадлалтай байна.

Хууль зөрчсөн гэрээний эрх зүйн үндэслэл ба үр дагавар

Өнгөрсөн 2024 оны 3 дугаар сарын 13-нд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд асан Б.Бат-Эрдэнэ болон Аялал жуулчлалын мэргэжлийн холбооны ерөнхийлөгч Ц.Баатарсайхан нар “Төрийн зарим чиг үүргийг нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээдээр гүйцэтгүүлэх тухай” гэрээг баталсан нь салбарын хууль эрх зүйн хүрээнд эргэлзээ төрүүлж байна. Энэ гэрээний дагуу 6.378 тэрбум төгрөгийг аялал жуулчлалын салбарыг хөгжүүлэхэд зориулж, тус холбоогоор гүйцэтгүүлэхээр тохиролцсон боловч, энэ мөнгөний зарцуулалт, үр дүн өнөөг хүртэл ил тод биш хэвээр байна.

Мөн гэрээ байгуулахдаа Монгол Улсын Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль зөрчсөн байдал илэрчээ. Эрх зүйн зөрчил нь гэрээ байгуулахдаа тендер сонгон шалгаруулалт явуулаагүй, шууд худалдан авалт хийсэн байдалтай холбоотой бөгөөд энэ нь хууль зөрчсөн үйлдэл болохыг олон улсын болон үндэсний хууль эрх зүйн хүрээнд шүүмжлэн эсэргүүцэж байна.

Үндэсний хууль тогтоомжийн зөрчил ба хууль бус гэрээ

Монгол Улсын Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйл болон Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль зөрчигдөж, гэрээ хүчин төгөлдөр биш болох эрсдэл үүсгэсэн нь анхаарал татаж байна. Тухайлбал, тус гэрээ нь захиргааны гэрээ хэмээн ангилагдаж, хууль зөрчсөн байдалтай байгааг мэргэжлийн байгууллага, иргэд судлан гаргаж иржээ.

Мөн салбарын хууль эрх зүйн зохицуулалтыг зөрчсөн гэрээ нь иргэдийн итгэлийг алдаж, салбарын үйл ажиллагааны ил тод байдал, шударга байдалд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй тул хууль эрх зүйн үүднээс хүчингүй болгох шаардлага тавигдаж байна.

Нэрийн давхардал ба хууль бус бүртгэл

Түүнчлэн, Монгол Улсад аялал жуулчлалын салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллагуудын нэрийн бүртгэлд хууль зөрчсөн асуудал гарч байна. Тодруулбал, “Монголын аялал жуулчлалын холбоо” нэртэй байгууллага нь 33 жилийн турш үйл ажиллагаагаа явуулж байсан атал, 2023 онд бүртгүүлсэн “Аялал жуулчлалын мэргэжлийн холбоо” нэртэй шинэ байгууллага нь нэрийн төөрөгдөл үүсгэж, хууль зөрчсөн байдал үүсгэжээ.

Төрийн бүртгэлийн журмын дагуу, нэрийн давхардал, нийтийн утга агуулсан үгсийг оруулахгүй байх заалтыг зөрчиж, давхар нэр олгосон нь салбарын хууль эрх зүйн орчныг зөрчиж, нэрийн төөрөгдөл үүсгэж байна. Үүний улмаас тус байгууллагын нэрийн бүртгэл хүчингүй болгох шаардлага тавигдаж байна.

Эрсдэл ба цаашдын хариуцлага

Эдгээр хууль зөрчсөн үйлдлүүд нь зөвхөн хууль эрх зүйн зөрчил төдийгүй, салбарын нэр хүнд, иргэдийн итгэлийг алдах эрсдэлийг үүсгэж байна. Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр хөрөнгө оруулалт хийж буй төсөл, үйл ажиллагааны ил тод байдал, хариуцлага, хяналт тавих үүрэгт нийцүүлэх шаардлагатай бөгөөд хууль зөрчсөн гэрээ, бүртгэлийг цуцлах, хууль эрх зүйн зөрчлийг засах чиглэлээр хуулийн байгууллагууд анхаарал хандуулах цаг нь иржээ.

Дүгнэлт

Монголын аялал жуулчлалын салбарт хууль эрх зүйн зөрчил, гэрээний хууль бус байдал, нэрийн бүртгэлд гарсан зөрчлүүд салбарын хөгжилд сөрөг нөлөө үзүүлэх аюулд хүргэж байна. Энэ нь зөвхөн хууль зөрчсөн үйлдэл төдийгүй, салбарын нэр хүндийг унагаж, иргэдийн итгэлийг алдах эрсдэлтэй тул эрх зүйн зөв, ил тод, шударга байдлыг хангах шаардлага байна. Түүнчлэн, хууль бус гэрээ, бүртгэлийг цуцлах, хууль зөрчлийн хариуцлагыг тодорхой болгох чиглэлд төрийн байгууллагуудын онцгой анхаарал шаардлагатай байна.

Хуулийн заалт ба ялын хэмжээ:
Монгол Улсын Эрүүгийн хуульд зааснаар, хууль бусаар хөрөнгө оруулалт хийсэн этгээдэд Эрүүгийн хуулийн 171 дүгээр зүйлийн дагуу “Хуулийн этгээдийг хууль бусаар хөрөнгө оруулалт хийсэн” гэж үзэн, эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр 3-10 жил хорих ял ногдуулах, мөн мөнгөн торгууль хүлээлгэх боломжтой. Мөн Зөрчлийн тухай хуульд зааснаар, хууль зөрчсөн этгээдэд 200,000-1,000,000 төгрөгийн торгууль оногдуулж болно (Эрүүгийн хууль, #4; Зөрчлийн хууль, #5).